Chắc hẳn những ai đã và đang sử dụng TPCN cũng chưa bao giờ để ý đến việc thực phẩm chức năng giả có thể gây ảnh hưởng thế nào đến sức khoẻ. Trong những năm gần đây, nhu cầu sử dụng thực phẩm chức năng (TPCN) tại Việt Nam tăng cao do nhận thức về chăm sóc sức khỏe ngày càng phổ biến.
Tuy nhiên, song hành với sự phát triển ấy là một thực trạng đáng báo động: thị trường tràn lan thực phẩm chức năng giả – hàng nhái, hàng kém chất lượng và không rõ nguồn gốc xuất xứ. Việc sử dụng thực phẩm chức năng giả không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng đến sức khỏe, thậm chí ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng người sử dụng.
Hãy cùng Thẩm Mỹ Tạo Hình tìm hiểu cụ thể về các tác hại của thực phẩm chức năng giả, dấu hiệu nhận biết, cũng như cách phòng tránh để bảo vệ bản thân và người thân khỏi những hệ lụy không đáng có.
Tác hại của thực phẩm chức năng giả
Tưởng chừng là lựa chọn giúp nâng cao sức khỏe, nhưng thực phẩm chức năng giả lại có thể trở thành “con dao hai lưỡi” gây hại đến cơ thể, với những tác hại không thể lường trước được như:
Chứa tạp chất, chất cấm, không kiểm soát liều lượng
Đằng sau vẻ ngoài bắt mắt và những lời quảng cáo đầy hứa hẹn, thực phẩm chức năng giả ẩn chứa nhiều mối nguy hiểm đối với sức khỏe. Theo một nghiên cứu được công bố trên PubMed (PMC7351860), nhiều thực phẩm chức năng giả có thể chứa các chất độc hại như kim loại nặng, thuốc trừ sâu, chất cấm hoặc các thành phần chưa được kiểm chứng lâm sàng. Những chất này khi đi vào cơ thể có thể gây:
- Rối loạn chức năng gan, thận: Cơ thể không thể lọc hoặc chuyển hóa độc tố hiệu quả, dẫn đến tổn thương mô và suy giảm chức năng nội tạng.
- Ngộ độc cấp tính hoặc mãn tính: Do liều lượng hoạt chất không được kiểm soát, nhiều người có thể bị ngộ độc mà không biết nguyên nhân.
- Ảnh hưởng đến hệ thần kinh, tiêu hóa và tim mạch: Nhất là với các sản phẩm làm giả thuốc bổ não, giảm cân, tăng cường sinh lý – thường chứa chất kích thích bị cấm.
Đặc biệt, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo rằng mỗi năm có hàng trăm nghìn người tử vong hoặc gặp biến chứng nặng do sử dụng thuốc và thực phẩm chức năng giả (WHO, Substandard and Falsified Medical Products, 2017).
Không có tác dụng như quảng cáo
Người tiêu dùng thường bị đánh lừa bởi những lời quảng cáo hoa mỹ như: “giảm cân cấp tốc”, “tăng đề kháng vượt trội”, “ngừa ung thư”,v.v. Tuy nhiên, thực phẩm chức năng giả hoàn toàn không có khả năng mang lại hiệu quả như cam kết. Thậm chí, việc sử dụng kéo dài có thể làm chậm quá trình điều trị y tế chính thống, khiến tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn.
>>> Tham khảo thêm: Thực phẩm chức năng cho phụ nữ: Nên ngưng nếu cần phẫu thuật
Dấu hiệu nhận biết thực phẩm chức năng giả
Việc phân biệt thực phẩm chức năng giả và thật ngày càng trở nên khó khăn, khi kỹ thuật làm giả ngày càng tinh vi và khó phát hiện bằng mắt thường. Tuy nhiên, người tiêu dùng vẫn có thể cảnh giác thông qua một số dấu hiệu phổ biến và đã được các nghiên cứu xác nhận.
Không có tem kiểm định, mã truy xuất nguồn gốc
Một trong những dấu hiệu đầu tiên để nhận biết sản phẩm đáng ngờ là sự thiếu vắng tem chống hàng giả do Bộ Y tế cấp, hoặc không có mã QR truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Theo một nghiên cứu công bố trên PubMed Central (PMC9289787), việc thiếu mã định danh xác thực là một đặc điểm phổ biến của các sản phẩm giả, gây khó khăn trong quá trình kiểm tra chất lượng và truy nguyên nguồn gốc.
Bao bì in mờ, sai chính tả, hình ảnh kém chất lượng
Những sản phẩm thật thường được đầu tư kỹ lưỡng về bao bì, in ấn rõ nét và có thông tin chính xác. Trong khi đó, thực phẩm chức năng giả thường có chữ in mờ nhòe, hình ảnh thiếu sắc nét và đặc biệt dễ phát hiện qua các lỗi chính tả hoặc ngữ pháp. Một nghiên cứu khác (PMID: 36384797) chỉ ra rằng thông tin sai lệch hoặc gây hiểu nhầm trên bao bì là một yếu tố cảnh báo quan trọng đối với sản phẩm giả.
Thiếu thông tin về nhà sản xuất
Sản phẩm uy tín luôn ghi rõ tên công ty, địa chỉ, số đăng ký và chứng nhận an toàn thực phẩm. Những sản phẩm giả thường bỏ qua hoặc cố tình làm mờ thông tin này, khiến người tiêu dùng không thể xác minh nguồn gốc. Việc thiếu thông tin minh bạch như vậy thường liên quan đến các sản phẩm không đạt chuẩn và không được cơ quan có thẩm quyền kiểm định.
Chỉ bán qua mạng xã hội, không có kênh phân phối chính thức
Nếu một thực phẩm chức năng chỉ được rao bán qua Facebook, TikTok hoặc các nền tảng mạng xã hội mà không có nhà thuốc hay trang website chính thức phân phối, người tiêu dùng nên đặt nghi vấn. Theo một nghiên cứu khác đăng trên PubMed (PMID: 30646238), việc mua sản phẩm từ các nguồn không xác thực trực tuyến là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ mua phải thực phẩm chức năng giả, chưa được kiểm nghiệm và có thể chứa các chất gây hại.
Hình thức tiếp thị đáng ngờ – Đa cấp hoặc miễn phí dùng thử
Một số sản phẩm giả được tiếp thị theo mô hình đa cấp hoặc kèm theo các gói “dùng thử miễn phí” nhưng lại yêu cầu khách hàng mua số lượng lớn sau đó. Đây là chiến lược thường thấy ở các sản phẩm không rõ nguồn gốc, không có sự kiểm soát về chất lượng và hoàn toàn không được bảo chứng bởi cơ quan y tế.
Thực phẩm chức năng giả ảnh hưởng đến phẫu thuật như thế nào?
Không nhiều người biết rằng, một số loại thực phẩm chức năng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình đông máu, tăng nguy cơ biến chứng trong và sau phẫu thuật. Điều đáng lo ngại là hầu hết các sản phẩm giả không ghi rõ thành phần, khiến bác sĩ không thể đánh giá được rủi ro.
Những biến chứng nguy hiểm có thể gặp:
- Chảy máu kéo dài: Do rối loạn cơ chế đông máu gây ra bởi các hoạt chất ẩn trong sản phẩm giả.
- Tụ dịch dưới vết mổ, chậm lành, nhiễm trùng.
- Phù nề mô: Tác động xấu đến quá trình hồi phục hậu phẫu.
Vì vậy, ngưng sử dụng thực phẩm chức năng ít nhất 2 tuần trước khi phẫu thuật là điều bắt buộc – ngay cả khi người dùng không chắc chắn về thành phần bên trong sản phẩm đang dùng.
>>> Tham khảo thêm: Tác hại của thực phẩm chức năng khi lạm dụng – Điều bạn cần biết
Cách phòng tránh thực phẩm chức năng giả
Trong bối cảnh thị trường thực phẩm chức năng ngày càng bị “nhiễu loạn” bởi hàng giả, hàng kém chất lượng, việc lựa chọn sản phẩm an toàn, chính hãng là điều tối quan trọng. Dưới đây là những hướng dẫn thiết thực giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe của mình:
Ưu tiên mua hàng tại địa chỉ uy tín, đáng tin cậy
Luôn chọn mua thực phẩm chức năng tại các nhà thuốc lớn, chuỗi siêu thị, hoặc hệ thống phân phối chính hãng đã được cấp phép. Đây là những nơi có quy trình kiểm định chất lượng nghiêm ngặt và có khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
Tránh xa các sản phẩm được rao bán qua các nền tảng không chính thống như livestream, hội nhóm kín hoặc website không có thông tin minh bạch về người bán.
Ngoài ra, hãy kiểm tra kỹ tem chống hàng giả do Bộ Y tế hoặc nhà sản xuất cung cấp. Nên ưu tiên các sản phẩm có mã QR truy xuất nguồn gốc điện tử để có thể dễ dàng xác minh thông tin sản phẩm ngay trên điện thoại.
Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng
Không nên tự ý sử dụng thực phẩm chức năng chỉ vì nghe theo lời quảng cáo trên mạng xã hội hoặc người quen giới thiệu. Dù là sản phẩm “thiên nhiên” hay “thảo dược”, vẫn có khả năng gây tác dụng phụ hoặc tương tác thuốc nếu không phù hợp với tình trạng sức khỏe hiện tại.
Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ, đặc biệt khi bạn:
- Đang điều trị một bệnh lý cụ thể
- Đang sử dụng thuốc tây hoặc các loại TPCN khác
- Có cơ địa dị ứng hoặc rối loạn chuyển hóa
Các chuyên gia y tế sẽ hỗ trợ bạn phân tích thành phần, liều lượng, cũng như nguy cơ tương tác thuốc để tránh những rủi ro không đáng có.
Dừng sử dụng thực phẩm chức năng trước khi phẫu thuật
Một số loại thực phẩm chức năng, đặc biệt là các sản phẩm hỗ trợ tim mạch, kháng viêm, hoặc bổ sung vitamin, có thể ảnh hưởng đến quá trình đông máu, huyết áp hoặc chức năng gan – thận, từ đó làm tăng nguy cơ biến chứng trong và sau khi phẫu thuật.
Vì vậy, nếu bạn đang chuẩn bị phẫu thuật, hãy:
- Ngưng sử dụng tất cả thực phẩm chức năng ít nhất 2 tuần trước ngày phẫu thuật
- Thông báo đầy đủ với bác sĩ/phẫu thuật viên về tất cả các loại thực phẩm chức năng hoặc thuốc không kê đơn bạn đang dùng, kể cả các loại trà thảo mộc, viên bổ sung, collagen, hoặc các sản phẩm làm đẹp.
>>> Xem thêm: Thuốc Ngưng Trước Phẫu Thuật – Những Lưu Ý Bạn Cần Biết
Kết luận
Không có gì quý hơn sức khỏe – đặc biệt là trong thời đại mà mỗi người đều cần chủ động chăm sóc bản thân. Thực phẩm chức năng giả không chỉ là vấn nạn kinh tế mà còn là mối nguy hiểm y tế. Vì vậy, người tiêu dùng cần tỉnh táo, không để lòng tin mù quáng dẫn dắt, đừng để những lời quảng cáo hào nhoáng đánh đổi bằng sự an toàn của chính mình.
Hãy luôn nhớ: “Thực phẩm chức năng giả – Tác hại thật”. Chỉ sử dụng khi có hiểu biết và nguồn gốc rõ ràng, để sức khỏe luôn được bảo vệ một cách đúng đắn và khoa học.
—
Thông tin tư vấn – Đặt lịch hẹn cùng bác sĩ Hồ Cao Vũ:
- Hotline: 0911 413 443
- Facebook cá nhân: Bác sĩ Hồ Cao Vũ
- Địa chỉ phòng khám: 134 Hà Huy Tập, Phú Mỹ Hưng, Quận 7, TP.HCM
- Tham khảo hình ảnh thực tế ca mổ: Xem tại đây – Chuyên mục Hình ảnh
Tài liệu tham khảo:
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov. 2025. A counterfeit multivitamin product inducing severe bleeding disorders in humans – PubMed. [ONLINE] Available at: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31922430/. [Accessed 21 May 2025].
www.who.int. 2025. 1 in 10 medical products in developing countries is substandard or falsified. [ONLINE] Available at: https://www.who.int/news/item/28-11-2017-1-in-10-medical-products-in-developing-countries-is-substandard-or-falsified [Accessed 21 May 2025].
World Health Organization. (2022). Substandard and falsified medical products. Retrieved from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/substandard-and-falsified-medical-products
Bate, R., Jin, G. Z., & Mathur, A. (2022). Poor-quality drugs and global trade: A pilot study. Health Affairs, 31(2), 279-285. doi:10.1377/hlthaff.2011.0897
